चन्द्रबहादुर भण्डारी
जीवनको परिभाषा ध्यानी, ज्ञानी र अज्ञानीहरूले आ–आफ्नै ढङ्गले गरेको पाइन्छ । सामान्यतया जैविक रूपमा कुनै पनि प्राणीको जन्मदेखि मृत्युबीचको अवधिलाई जीवन भनिन्छ । विलियम सेक्सपियरको विचारमा जीवन भनेको एक रङ्गमञ्च हो । साथै हामी त्यसका कलाकार । जीवनको बारेमा हरेक मानिसको आफ्नै धारणा छन् । जीवनलाई कसैले उपहार मानेका छन् त कसैले दौड । सामान्यतया, जीवन प्राप्तिमा प्राणीको भूमिका रहँदैन । तर, मानव जीवन प्राप्तिसँगै वा चेतनाले भरिपूर्ण जीवन कस्तो बनाउने भन्ने तपाईंको हातमा हुन सक्छ ।
तपाईंले आफ्नो जीवनको अर्थ खोज्न चाहनुभएको खण्डमा प्रत्येक दिन, प्रत्येक क्षण नयाँ अवसर फेला पार्नुहुनेछ । तर, भौतिकवादको दलदलमा आममानिस जीवनको अर्थ खोज्ने हिम्मतसमेत गुमाउँदै छन् । जो मानिस अधिक व्यस्त छन् । उनीहरूको जीवनको प्राथमिकता अलग छन् ।
आफ्नो सन्तानको सुरक्षित भविष्य बनाउन भन्दै ‘मुसा दौड’मा निस्कने मानिस जीवनलाई प्रश्न गर्ने अवस्थामा पुग्नसमेत पाउँदैनन् । ती व्यक्ति जसले महसूस गर्छन् । जीवनको कुनै खास उद्देश्य हुँदैन । उनीहरू आफ्नै सिद्धान्त र संसारमा रमेका हुन्छन् ।
राजनीति विचारहीनताको बाँझोबारी बनाइएको छ । पत्रकारिताले केवल समाज र राजनीतिलाई झकझकाउन मात्र सक्छ । समाज बदल्ने ताकत सिर्फ विचार–सिद्धान्तको राजनीतिबाट मात्र सम्भव छ । विचारधारा मरेको राजनीतिले फासिज्म, उन्माद, तानाशाही जन्माउने खतरा झनै बढाउँछ । राजनीति आदर्शबाट गिर्दै छ । आरोप–प्रत्यारोप राजनीतिको अभिन्न अङ्ग बनिसकेको छ । समाजको वैचारिक स्तरमा ठूलो मात्रामा गिरावट आएको छ । राजनीतिको अपराधीकरण र अपराधको राजनीतीकरणको कारण बौद्धिक मानिसहरू राजनीतिबाट मात्र होइन मुलुकबाट पलायन हुँदै छन् ।
विचारको राजनीति र विचारहीनताको राजनीतिले नेताको आचरण, जीवनशैली र प्रतिबद्धतामा ठूलो प्रभाव पार्दछ । ०४६ को राजनीतिक परिवर्तनसम्म ‘नङ्गा फकिर’ रहेकाहरू सार्वजनिक लुट–भ्रष्टाचारलाई संस्थागत गर्न मरिहत्ते गर्दै छन् । जीवन र दर्शन भौतिकवादको पेलानमा करिब मृत अवस्थामा पुगेको छ। राजनीतिको ‘चार धाम’ केवल कुर्सी बनेको छ । सार्वभौमसत्ता, सम्प्रभुता, समानताजस्ता शब्द संविधानको ‘गहना’ बनाइएको छ । मुलुकको पहिचान केवल इतिहासको विषयमा सीमित गरिएको छ ।
जीवन र दर्शन नबुझ्ने मानिसले गर्ने पेसा राजनीति बनेको छ। जसको कारण लोकतन्त्रको सान्दर्भिकता, मानवीय मूल्यमान्यता र मुलुकको अस्तित्व ‘खुला रहस्य’ बनाइएको छ ।
हाम्रा नियमित स्तम्भकार लेखक भण्डारी अनेरास्ववियु क्रान्तिकारीका केन्द्रीय सदस्य हुन् ।
